Wetenschap Vandaag | Bnr

Informações:

Sinopse

Nieuwe ontwikkelingen en verrassende inzichten

Episódios

  • Oerbos gevonden in zinkgat

    26/05/2022 Duração: 01min

    In een zinkgat in het zuiden van China hebben grotonderzoekers een bos gevonden met oeroude bomen van wel 40 meter hoog.    Natuurlijke zinkgatten ontstaan op plekken waar oplosbaar gesteente, zoals zout of kalk, in de grond zit. Dit gesteende kan door de aanwezigheid van water oplossen waardoor er lege ruimtes onder de grond ontstaan.   De omgeving waar het bos is gevonden heeft meerdere grotsystemen die op deze manier zijn ontstaan, maar dit specifieke zinkgat is extra bijzonder omdat het zo groot is dat er nog voldoende licht naar binnenkomt.   De onderzoekers waren uren onderweg om de bodem van het enorme zinkgat te bereiken en vonden toen ze daar aankwamen een uniek ecosysteem, vermoedelijk met een heleboel niet eerder ontdekte planten- en diersoorten. Lees meer: Ancient forest found at bottom of huge sinkhole in China.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Dieren de vriezer in voor biodiversiteit

    25/05/2022 Duração: 01min

    In Engeland vind je Nature's Safe: een vriezer van min 196 graden waarin stukjes weefsel van nu al 100 verschillende diersoorten worden bewaard.  Net als biobanken voor plantenzaadjes moet deze biobank voor levend weefsel bijdragen aan het beschermen van de biodiversiteit op aarde. Het idee is dat soorten die in de toekomst verdwijnen dankzij deze samples weer teruggebracht zouden kunnen worden.  Omdat het niet makkelijk is om van elk overleden dier in het wild op tijd een stukje weefsel te verzamelen, wordt er vooral samengewerkt met Europese dierentuinen. Gaat daar een dier dood, dan wordt er een sample bewaard en opgestuurd naar de biobank.   Of het uiteindelijk ook echt lukt om alle verzamelde dieren terug te brengen mochten ze ooit uitsterven, is natuurlijk nog maar de vraag. Daarnaast waarschuwen wetenschappers dat een dergelijke biobank niet betekent dat we nu niets hoeven te doen.   Voorkomen dat we de samples ooit nodig hebben is nog altijd beter. En het gaat momenteel niet goed genoeg met het be

  • Waarom mannetjesmuizen bang zijn voor bananen

    25/05/2022 Duração: 06min

    Waarom zijn mannetjes muizen bang voor bananen? Op die vraag hebben onderzoekers nu een antwoord gevonden. Ze kwamen er per ongeluk achter toen ze in het lab een onderzoek naar hoogzwangere vrouwtjesmuizen deden. Het viel ze op dat mannetjes in de buurt zich vreemd gedroegen. Dit gebeurde ook als ze alleen maar de geur van de zwangere vrouwtjes roken. En dus gingen de onderzoekers op zoek naar de geurmoleculen die dit veroorzaakten. Eén stofje had het sterkste effect: n-pentyl acetate. En laat dat nou net ook het stofje zijn dat bananen hun unieke geur geeft!  Voor de zekerheid deden ze nog een extra testje: ze haalden bananenolie in de supermarkt en keken of dat hetzelfde effect had. En inderdaad: de mannetjesmuizen raakten even gestrest van bananen als van zwangere vrouwtjes. Dit vertelt iets belangrijks over de werking van chemische communicatie, maar het heeft nog andere implicaties. Als het namelijk (helaas) nodig is om experimenten met muizen te doen, dan kan het dus zijn dat de uitkomst beïnvloed wor

  • Stapje dichterbij menselijke eicellen namaken in het lab

    24/05/2022 Duração: 05min

    Het namaken van menselijke eicellen in een lab is om heel veel redenen gigantisch moeilijk. Toch hebben wetenschappers nu een belangrijk stap in het mechanisme doorgrond waarmee het iets dichterbij is gekomen. Ze hebben in dit onderzoek naar de cellen gekeken waaruit onze eicellen en spermacellen ontstaan: germ cells. Voordat deze cellen succesvol een voortplantingscel worden, moet er een heleboel goed gaan. In het geval van de vrouwelijke cellen moet er bijvoorbeeld een soort jojo-trucje plaatsvinden met X-chromosomen. Van dit trucje - waarbij één van de X-chromosomen even uit en dan weer aan wordt gezet - weten de onderzoekers nu hoe belangrijk het is: germ cells waarbij dit proces met succes wordt doorlopen zijn vier keer meer succesvol in de volgende stap van hun ontwikkeling.  Waarom is dit belangrijk om te weten: omdat de kans op het maken van een gezonde eicel daarmee beter wordt. Maar hoe kom je dan aan die germ cells voor in het lab? Die kunnen ze tegenwoordig maken van iemands huid- of bloedcellen

  • Honden en grote gezinnen beter voor de darmen

    23/05/2022 Duração: 01min

    Kinderen die opgroeien met honden, of veel familieleden, zouden wel eens beter beschermd kunnen zijn tegen het krijgen van de ziekte van Crohn.  De ziekte van Crohn is een chronische ontstekingsziekte van de darm. Nou waren wetenschappers benieuwd wat de rol van omgevingsfactoren is bij het krijgen van deze ziekte. Ze spraken met meer dan 4000 eerstegraads familieleden van mensen met de ziekte van Crohn. Dat wil dus zeggen: ouders, broers, zussen of kinderen van patiënten. Ze vroegen vooral naar leefomstandigheden zoals gezinsgrootte, type woning, huisdieren, het soort drinkwater en hoeveel wc's er aanwezig waren.  Uit de data die ze verzamelden blijkt volgens de onderzoekers dat leven met honden - zeker tussen de leeftijd van 5 en 15 - zorgt voor een gezondere darmflora en een beter immuunsysteem. Bij katten zagen ze niet hetzelfde effect, vermoedelijk ook omdat hondeneigenaren meer buiten komen voor wandelingetjes en vaker in en groene omgeving leven. Iets waarvan we al wisten dat het deze positieve gezon

  • Groeit de oudste boom ter wereld in een ravijn in Chili?

    23/05/2022 Duração: 06min

    Een Chileense wetenschapper denkt een boom te hebben gevonden die ouder is dan alle andere bomen op aarde. Meer dan 5400 jaar zou hij zijn.  Omdat de boom uit de orde van coniferen met een diameter van 4 meter gigantisch is, lukte het niet om een sample te boren waarmee de jaarringen allemaal geteld konden worden. Voor de rest van de berekening gebruikte de onderzoeker modellen. En die modellen zijn nog niet gepubliceerd. Dat maakt sommige andere wetenschappers wat sceptisch over de schatting, maar klopt het dan verliest een boom in Californië de kroon. Op een geheime plek in een natuurpark staat er daar namelijk eentje van meer dan 4800 jaar oud.  Hans ter Steege van Naturalis vertelt meer over het belang van dit soort onderzoek en over de oudste bomen die we hier in Nederland hebben. Ter Steege doet zelf vooral onderzoek naar de bomen van de Amazone. Eind dit jaar gaat hij weer op excursie. Past het in je studierichting dan kun je misschoen nog wel mee (doen!).  Lees meer: Is the world’s oldest tree grow

  • Slechthorendheid heeft grotendeels andere oorzaak dan gedacht

    19/05/2022 Duração: 05min

    Vooral de trilhaartjes in het slakkenhuis in ons oor kregen de schuld van doofheid of slechthorendheid. Dat is terecht, ze spelen een rol, maar een vijftig jaar oude theorie dwingt wetenschappers nu ook naar andere oorzaken te kijken. Het betreft de theorie van de Stria Vascularis, een klein orgaan, in de zijkant van het slakkenhuis, dat fungeert als een batterij die stroom levert voor de signaaldoorgifte. Uit genetisch onderzoek is nu het bewijs naar voren gekomen dat deze batterij ook een belangrijke rol speelt bij slechthorendheid.  Het is niet zo dat deze ontdekking meteen tot concrete nieuwe mogelijkheden leidt om doofheid aan te pakken, daarvoor is nog veel meer onderzoek nodig. Paul Nagtegaal, verbonden aan het Erasmus MC, publiceerde samen met collega's van onder andere King's College London en het Karolinska Instituut Stockhol de resultaten van het onderzoek in The American Journal of Human Genetics.     See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Oorlogsgeweld raakt genenbank in Oekraine, geen grote schade

    18/05/2022 Duração: 06min

    In Kharkov, Oekraïne, staat een meer dan honderd jaar oude genenbank. In deze genenbank wordt, net als in andere genenbanken op de wereld, plantaardig genetisch materiaal bewaard. Plantveredelaars hebben dat materiaal nodig voor het maken van nieuwe gewassen, en de bank kan ook van pas komen als er grote rampen zijn gebeurd. Landbouwers kunnen met de zaden die zijn bewaard opnieuw beginnen.  Er zijn momenteel berichten te vinden waarin staat dat de Oekraïense genenbank is vernietigd door Russisch oorlogsgeweld, maar dr. ir. Theo van Hintum van de WUR staat in nauw contact met zijn Oekraïense collega's. Die brachten goed nieuws: Voorlopig lijkt de collectie ongeschonden uit de strijd te zijn gekomen.      See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Mysterieuze mensaap blijkt zeldzame hybride

    17/05/2022 Duração: 05min

    In 2016 werd in de jungle van Borneo een 'Mystery Monkey' op de foto gezet. De aap was niet thuis te brengen, tot nu. Het blijkt een hybride, een kruising tussen een Neusaap en een Muts-langoer. Dat is heel bijzonder, de twee soorten primaten leven al meer dan 9 miljoen jaar als aparte soorten, en worden niet geacht zich samen voort te planten. Bram Langeveld van het Natuurhistorisch Museum Rotterdam legt uit hoe bijzonder deze kruising is, en wat de implicaties zijn voor de ontdekking van een Muts-Neus-Langoer-Aap.      See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Seismologen wachten met smart op data marsbeving

    16/05/2022 Duração: 05min

    In de tweede week van Mei was er een beving op Mars, met een kracht van 5 op de schaal van Richter. Nooit eerder werd zo'n zware beving op Mars gemeten. De data die uit de recente meting afkomstig is zal ons veel leren over het binnenste van onze rode buurplaneet. Vooraanstaand seismoloog Arwen Deuss is vooral benieuwd naar de geschiedenis van het magneetveld van Mars. Eerst was er wel een veld, nu niet meer. Hoe kan dat, en wat betekent dat voor ons, op aarde.    See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Groote Museum wil aanzetten tot nadenken

    10/05/2022 Duração: 06min

    In het oudste Museumgebouw van Amsterdam, het Hoofdgebouw naast Artis, is sinds vandaag het Groote Museum geopend. Een totaal eigenzinnig museum dat nauwelijks te vergelijken is met andere musea. Door een reis langs lichaamsdelen leer je over planten en dieren, geuren en kleuren, en over hoe alles op onze aarde met elkaar samenhangt.  Er is moderne kunst, interactieve gaminginstallaties, meestertaxonomie, een geurtunnel en je kan je eigen sapstroom vergelijken met die van een plataan voor de deur.  Het is een museum dat gaat over ons, over alles, en je moet het meemaken om het te kunnen vatten.      See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Robotchef leert proeven wat wij proeven

    09/05/2022 Duração: 01min

    Tijdens het nuttigen van een hap eten zijn er verschillende smaakfases. En dat is belangrijke informatie voor een robot die een carrière als chef ambieert.  De robot in dit onderzoek had al geleerd om smakelijke omeletten te maken op basis van feedback van een testpanel van hongerige mensen. Vervolgens hebben ze de robot ook geleerd om een simpel gerecht van roerei met tomaat in verschillende fases van het kauwproces te ‘proeven’. Een beetje net als een chef tijdens het koken proeft wat hij of zij maakt. En ook rekening houdend met het feit dat een hap eten tijdens het kauwen verschillende smaakfases door kan gaan.   In dit geval gebruikte de robot een simpele sensor om nu nog alleen het zoutgehalte te meten. En dat dan in verschillende fases van het kauwproces, dat vrij simpel was geïmiteerd door het hele zootje in een blender te gooien. Het zorgde uiteindelijk voor gerechten die beter werden gewaardeerd door de restaurantgasten.   Het doel van de onderzoekers was het maken van een zo goed mogelijk smaakm

  • Wat er de laatste tijd allemaal gebeurde aan boord van de James Webb Telescoop

    09/05/2022 Duração: 06min

    De afgelopen drie maanden waren ontzettend spannend voor het technisch team van de James Webb Telescoop. Hoog tijd voor een update.  We bespreken met systems engineer Maurice te Plate van ESA hoe het er nu voorstaat, waarom één instrument extra koud moest worden en een ander niet alleen gebruikt gaat worden om de ruimte mee te bestuderen, maar ook is ingezet om de enorme spiegels uit te lijnen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

  • Hoe lang leeft mijn hond?

    08/05/2022 Duração: 01min

    Het is niet voor het eerst dat op een rijtje is gezet welke hondenrassen het langst leven, maar niet eerder is zo'n grote en betrouwbare dataset gebruikt.   Het gaat om een dataset van Britse dierenartsen. Bovenaan de lijst eindigt de jack russell, die met gemiddeld 12.7 jaar het oudst wordt. Ook border collies (12.1 jaar) en de springerspaniël (11.9 jaar) doen het goed. Hippe kleine Insta-hondjes en de meeste bulldog’s eindigen bedroevend laag op de lijst. De franse bulldog staat met 4.5 jaar helemaal onderaan. Gevolgd door de Engelse bulldog met 7.4 jaar, de mopshond met 7.7 jaar en de Amerikaanse bulldog met 7.8 jaar.   Nou is zo'n lijstje mooi, maar het gaat om gemiddelden. Ben je van plan een hond uit het asiel te halen of probeer je te bepalen of een operatie op late leeftijd nog zin heeft, bedenk dan dat er altijd uitzonderingen zijn. Een chihuahua kan volgens dit lijstje bijvoorbeeld rond de 8 jaar worden, maar de meeste chihuahua’s overlijden op jonge leeftijd. De kans dat een chihuahua die de 6 al

  • Veroudering tegengaan met poeptransplantaties

    07/05/2022 Duração: 01min

    Ja, dat klinkt nogal vies. Maar dat is precies waar onderzoekers naar gekeken hebben: kan het transplanteren van poepmicroben veroudering tegengaan?  Het transplanteren van deze microben van de ene persoon naar de andere heeft al langer de aandacht van onderzoekers. Zo is al gekeken of op die manier problemen met darmflora opgelost kunnen worden. Dan worden de goedwerkende microben van een donor, geplaatst bij iemand waarbij het darm-microbioom verstoord is.   Nu hebben onderzoekers bij muizen gekeken: wat gebeurt er als we de microben van jong naar oud transplanteren? Ze zagen dat door dit te doen, veroudering in de darm, ogen en hersenen deels teruggedraaid kon worden. Draaiden ze het experiment om en plaatsten ze microben van oude muizen in jonge muizen, dan kregen deze muizen allemaal vervelende klachten.   Het team van onderzoekers wil nu nog kijken hoe de microben nou precies deze veranderingen ingang zetten en hoe lang het effect aanhoudt. Lees meer: Faecal transplants reverse hallmarks of ageing. 

  • Lichaamsgassen meten met wearables

    06/05/2022 Duração: 01min

    We kunnen al een heleboel lichaamssignalen meten met vrij simpele draagbare apparaatjes. Onderzoekers hopen daar nu ook de gassen die door onze huid naar buiten komen aan toe te voegen.  Net als uit bloed en zweet, kan uit lichaamsgassen belangrijke informatie over onze gezondheid worden gehaald. Sommige gassen kunnen gemeten worden met behulp van een ademtest, maar dat vraagt om een actieve handeling en levert alleen een momentopname op. Om die reden hebben onderzoekers een nieuw soort sensor ontwikkeld die gassen kan detecteren terwijl ze via onze huid het lichaam verlaten.   Hiermee zouden biomarkers gemeten kunnen worden die gerelateerd zijn aan hartziektes en diabetes. Het apparaatje moet uiteindelijk klein genoeg zijn om achter het oor te dragen, of zelfs op één van je nagels. Over een jaar hopen de onderzoekers het ontwerp zover af te hebben dat ze het kunnen gaan testen in het echt. Lees meer: Future wearable health tech could measure gases released from skin. See omnystudio.com/listener for priva

  • Een lesje ruzie en verliefdheid

    05/05/2022 Duração: 06min

    Morgen vindt in Franeker het Expeditie Next festival plaats. Er zijn maar liefst 100 wetenschapsactiviteiten te bezoeken en kinderen kunnen er terecht met vragen over van alles. Bijvoorbeeld: hoe werkt verliefdheid? Of ruzie? We spraken alvast met twee onderzoekers die er morgen bij zijn: sociaal wetenschapper Linda Duits - zij weet veel over verliefdheid - en Thirza Lagewaard van de VU - zij kijkt naar hoe we conflicten zo goed mogelijk kunnen aanpakken.  Er komt een heleboel aan bod: hoe serieus moet je verliefdheid bij kinderen nemen? Moeten wij niet ook wat vaker gewoon lekker onrealistische crushes hebben? En hoe zit het met iets als consensus? Leren we onze kinderen de juiste dingen?  Ook bespreken we hoe we wat beter ruzie zouden kunnen maken. Wees je bijvoorbeeld bewust van de neiging om niet meer voorbij een mening te kunnen kijken. Dat je dat wat iemand denkt stom vindt, betekent niet dat je de hele persoon stom hoeft te vinden, vertelt Lagewaard. En moet een conflict eigenlijk wel altijd worden

  • Een behandeling voor koolmonoxidevergiftiging

    04/05/2022 Duração: 01min

    Koolmonoxidevergiftiging is wereldwijd nog altijd een groot probleem. Nu denkt een onderzoeker uit de VS een mogelijke behandeling op het spoor te zijn.   Koolmonoxide (CO) ruik en proef je niet maar het gas is in grote concentraties gevaarlijk en soms zelfs dodelijk voor mensen en dieren. Die grote concentraties kunnen bijvoorbeeld ontstaan als een gastoestel niet goed werkt in een ruimte met weinig ventilatie en zuurstof.   Is er sprake van koolmonoxidevergiftiging, dan is de belangrijkste behandeling nu: frisse lucht. Bij voorkeur 100 procent zuurstof, wat ervoor zorgt dat de hoeveelheid CO in het bloed snel afneemt. Maar gaat dat niet snel genoeg, dan kan het lichaam alsnog ernstig beschadigen.  Een onderzoeker in de VS denkt de basis voor een betere oplossing te hebben gevonden. In ons lichaam is het eiwit hemoglobine onder andere verantwoordelijk voor het wegvoeren van koolstofmonoxide. Een nieuw type molecuul kan deze taak nabootsen, maar bindt nog beter aan CO. Ook kan het koolstofmonoxide overneme

  • Hoe meer goede vrienden, hoe meer kinderen

    04/05/2022 Duração: 05min

    Mannetjesdolfijnen met de sterkste en meeste sociale contacten blijken ook de meeste kinderen te hebben. En het sociale contact met kennissen onderhouden ze vooral door naar elkaar te fluiten.  Het gaat hier om de bottlenose dolfijnen van Shark Bay in Australië. Zij staan bekend om hun grote sociale groepen met daarin allemaal mannen die geen familie van elkaar zijn. Het is een samenstelling die niet veel voorkomt in het dierenrijk. Wetenschappers bekeken 30 jaar aan data van het gedrag van verschillende 'teams' met mannetjes uit deze omgeving. Toen ze ook de genetische data van de mannetjes en jongen uit het leefgebied bekeken zagen ze: de mannetjes met de sterkste vriendschappen en de meeste contacten in de groep hadden ook de meeste kinderen. Maar hoe onderhouden die mannetjes hun vriendschappen eigenlijk? Dat doen ze door elkaar aan te raken en te spelen, maar ook, blijkt uit een ander onderzoek: door te fluiten naar elkaar. Vooral als een ander mannetje in de groep net iets te ver weg is en het om een

  • Hoe een bodembacterie sneller CO2 opslaat dan alle planten

    03/05/2022 Duração: 06min

    Als het aankomt op het opslaan van CO2 kan niemand het winnen van de bodembacterie. Onderzoekers zijn er nu achter, hoe het kan dat sommige bacteriën hier zo ontzettend goed in zijn. Nico Claassens van Wageningen University & Research is ook werkzaam in dit onderzoeksveld. Hij legt uit wat de onderzoekers precies hebben ontdekt (een nogal indrukwekkend moleculair fabriekje), wat we eraan hebben (dit fabriekje in ons voordeel gebruiken) en waar hij in zijn eigen onderzoek naar kijkt. Claassens heeft zijn pijlen zelf onder andere gericht op voeding als eindproduct. Eten we straks allemaal een broodje bacterie? Lees hier meer over het onderzoek naar de CO2-fabriek van de bodembacterie: How a soil microbe could rev up artificial photosynthesis.  Of hier over het werk van Claassens: Microbiologen bouwen bacterie die CO2 omzet in voedsel. See omnystudio.com/listener for privacy information.

página 1 de 20